Monthly Archives: May 2021

100 Bestu Vísindaskáldsögur 20. aldarinnar: #5 1984

Written by admin

1984 eftir George Orwell er í fimmta sæti á listanum og jafnframt að mínu mati áhrifamest í bókmenntasögunni. Eins og flestir þá heyrði ég ungur um hugtakið Stóri Bróðir en ég las þó ekki bókina 1984 fyrr en undir tvítugt. Ég bjóst því við ansi miklu þegar ég greip hana í bókabúð á sólarströnd og hún stóð svo sannarlega undir væntingum. Bókin er samt ekki gallalaust verk og hef ég alltaf verði falari fyrir Fahrenheit 451 þegar distópíur eru annars vegar. 1984 er samt stórvirki í bókmenntasögunni og bók sem flestir ættu að lesa.

1984 býr til eintaka heimsmynd. Orwell, sem hét í raun Eric Arthur Blair, bjó til heim sem var í senn fjarlægur en jafnframt á næsta leiti ef samfélagið yrði ekki vart um sig. Í bókinni hefur heimsbyggðinni verið skipt upp í þrjú áhrifasvæði; Austur Asíu, Evrasíu og Ósíaníu. Ósíanía samanstendur af báðum Ameríkunum, Suður-Afríku, Eyjaálfu og Bretlandseyjum sem heita nú Flugbraut 1. Þar er Flokkurinn við stjórn og fylgist með öll og öllum. Leiðtogi Flokksins er hinn dularfulli Stóri Bróðir, þó er ekki víst hvort hann sé raunveruleg manneskja eða ekki. Flokkur fylgist náið með lífi þegna sinna og getur látið andófsmenn hverfa sportlaust. Söguhetjan 1984 er Winston Smith sem vinnur hjá Sannleikaráði Flokksins þar sem hann endurskrifar mannkynssöguna og afmáir öll gögn um óvini ríkisins. Við fylgjumst með Winston þar sem hann fer með okkur í gegnum þennan ógnvænlega heim, hefur ólöglegt ástarsamband við konu að nafni Júlíu og þarf að lokum að takast á við afleiðingar gjörða sinna.

Það er margt við heimssköpun Orwell sem er á enn við 70 árum eftir að bókin var gefin út. Hver hefur ekki heyrt að „Stóri Bróðir fylgist með þér“ eða orðið Orvellískt. Hugtök sem eru nánast samofin við eftirlitssamfélag samtímans. Margt fleira er sett fram í bókinni eins og Newspeak, herbergi 101 og hugsunarlögreglan. Jafnvel tvær mínútur af hatri, athöfn í bókinni þar sem samfélagið leyfir sér að hata andstæðinga algerlega í tvær mínútur, er eitthvað sem hefur verið borið saman við samfélagsmiðla samtímans. Áhrifa 1984 eru djúpstæð í bókmenntasögunni og bókin orðin hluti af menningu okkar.

Orwell skrifað 1984 sem viðvörun. Hann áleit að heimurinn stefndi í þessa átt og vildi útskýra alræði fyrir almenningi í Bretlandseyjum sem hélt að fasismi eða kommúnismi gætu aldrei fest þar rótum. Bókin er líka lituð af upplifun Orwille á Spáni þar sem hann barðist fyrir repúblikana. Upphaflega var fólkið á Spáni fullt af samkennd og réttlæti en þegar stríðið byrjaði að tapast breyttist allt. Fram komu stalínískar hugmyndir þar sem ekkert pláss var fyrir ólíkar skoðanir. Annað hvort trúði fólk stefnunni eða það var í liði með óvininum. Í þeim kringumstæðum sá Orwell hvernig náunginn gat snúist gegn nágranna sínum á svipstundu.

1984 hefur tvisvar verið þýdd á íslensku, fyrst árið 1951 og aftur árið 2016. Hún hefur verið kvikmynduð tvisvar, þrisvar sinnum framleidd fyrir sjónvarp, til er aragrúa af útvarpsleikritum, leikritum og jafnvel ópera og ballett. Talað hefur verið um að kvikmynda bókina einu sinni og það einungis tímaspursmál hvenær það verður að veruleika. Verkið er klassískt og mun alltaf eiga upp á pallborðið. Þetta sést bersýnilega þegar skoðuð eru áhrif verksins á aðrar bókmenntir. Gott dæmi er V for Vendetta sem er algerlega gegnsýrð af 1984. Sambærilegt eftirlistsamfélag og Adam Susan leiðtogi Norsfire er alger hliðstæða Stóra Bróður. Önnur verk eins og Hungurleikarnir og Saga þernurnar eru einnig undir áhrifum frá 1984. Í raun er erfitt að finna distópíur sem gefnar eru út eftir 1949 og er ekki undir áhrifum frá bókinni.

1984 er frábær bók sem enginn ætti að láta fram hjá sér fara. Hún er ögn þurrari en Fahrenheit 451 og söguþráðurinn (e. plot) ekki jafn sterkur en hún bætir upp fyrir það með hreint magnaðri heimsmynd sem mun breyta sín þinni á samfélaginu.

Útgáfudagur: Silfurfossar

Written by admin

Í dag er útgáfudagur þriðju bókar minnar Silfurfossar. Þau ykkar sem hafið tækifæri til endilega hlustið. Ef þið hafið ekki aðgang má alltaf hlusta hljóðbrot á hlekknum ef þið eruð forvitinn. Unnsteinn Manuel Stefánsson les bókina og er ég mjög ánægður með hann sem upplesara. Alveg einstaklega ánægjulegt að hann hafði tekið að sér þetta verkefni.

Hérna er örstutt um bókina: Árið 2067 taka glæparannsóknir skamman tíma vegna tæknilegra framfara. Kári er nýliði í lögreglunni á Hvolsvelli og starfið er fremur tilbreytingarsnautt. Það breytist þegar hann gengur óvænt inn á vettvang morðs á býlinu Silfurfossum. Morðingjanum virðist hafa tekist að afmá stafræn fótspor sín. Hin gamalreynda Árný verður bandamaður Kára í rannsókninni og saman komast þau að því að ekki er allt sem sýnist, hvorki hjá heimilisfólki né hjá vélmennunum sem á býlinu starfa. Válynd veður loka þau af á Silfurfossum og Kári og Árný lenda í kapphlaupi í tímann við að leysa málið.

Silfurfossar er þriðja skáldsaga Einars Leifs Nielsen. Hann hefur áður gefið út Sýndarglæpi sem sigraði Eyrað, handritasamkeppni Storytel 2019, og Hvíta múra borgarinnar sem kom út 2013. Í Silfurfossum mætast klassísk morðgáta og vísindaskáldskapur á frumlegan og spennandi hátt. Atburðarásin kemur sífellt á óvart og fléttan heldur hlustendum á tánum allt til loka.

Vona að þau ykkar sem hlustið njótið bókarinnar 🙂

100 Bestu Vísindaskáldsögur 20. aldarinnar: #4 Fahrenheit 451

Written by admin

Fjórða bókin á listanum er Fahrenheit 451 eftir Ray Bradbury sem er ein af mínum uppáhaldsbókum. Ég kynntist bókinni seint á táningsaldri en á þeim tíma var ég sólginn í fréttir um kvikmyndaframleiðslu. Ég hafði alltaf haft gaman af bíómyndum og með tilkomu Internetsins var allt slúðrið frá Hollywood rétt handan við lyklaborðið. Rétt fyrir aldamótin var greint frá því að Mel Gibson ætlaði að leikstýra aðlögun á klassísku vísindaskáldsögunni Fahrenheit 451. Á þessum tíma var hann einn vinsælasti leikari heims og hafði síðast leikstýrt Braveheart árið 1995.

Fljótlega eftir þetta fór ég að sjá bókina víðs vegar í bókabúðum. Kápan var mjög áberandi með manni úr pappír sem var alelda. Á þessum tíma var ég sannfærður að kvikmyndaaðlögum jafngildi góðri bók. Ég varð mér því út um eintak og varð algerlega heillaður. Einungis Hobbitinn hefur haft meiri áhrif á mig en Fahrenheit 451. Eftir að ég hafði klárað bókina reyndi ég að leggja tilvitnanir á minnið, byrjaði að skrifa smásögur aftur eftir nokkra ára hlé og fór að lesa mun meira en áður.

Fahrenheit 451 segir frá Guy Montag sem er slökkviliðsmaður í ótilgreindu framtíðarsamfélagi. Hann starfar þó ekki við að slökkva elda heldur kveikja þá, því starf hans felst í að brenna bækur. Montag er þó ekki sannfærður um starf sitt og eykst þessi efi hans dag einn þegar hann kynnist ungri stúlku sem heitir Clarisse.

Samkvæmt Bradbury kom fyrsti neistinn að Fahrenheit 451 fram í smásögunni The Padestrian sem heitir Fótgangandinn í íslenskri þýðingu eftir Stefán Baldursson. En þá sögu skrifaði Bradbury eftir að lögreglumaður hafði afskipti af honum og vini hans í kvöldgöngu. Á þessum tíma skrifaði Bradbury að mestu smásögur sem hann seldi í svokölluð pulp tímarit. Tímaritin þóttu ekki merkilegur pappír bókstaflega þar sem þau voru prentuð á trákvoðapappír sem var ódýrari en hefðbundin bókapappír. Það er akkúrat úr þessum tímaritum þar sem svo kölluð gullöld vísindaskáldsagna á rætur sínar að rekja. Bradbury ákvað svo að vinna meira með smásöguna og kvöld eitt beygði Fótgangandinn fyrir horn þar sem hann rakst þá á unga stúlku sem hét Clarisse. Þar var komin upphafssenan í nýrri sögu sem varð talsvert lengri. Sú saga fékk nafnið The Fireman eða Slökkviliðsmaðurinn og var um 25 þúsund orð eða nóvella. Báðar þessar sögur voru skrifaðar í kjallara bókasafns í Los Angeles þar sem Bardbury gat leigt ritvél fyrir tíu cent á hálftíma. Hann varð því að nýta tímann vel og var the Fireman skrifuð á einungis níu dögum.

Báðar þessar sögur voru svo gefnar út 1951 ári eftir að Bradbury gaf út smásagnasafnið The Martian Chronicles (bein þýðing væri Annálar Marsbúanna), The Pedestrian kom út í fréttablaðinu The Reporter og The Fireman í pulp tímaritinu Galaxy Science Fiction. The Fireman var svo tæplega tvöfölduð í lengd og úr varð Fahrenheit 451 sem var gefin út í október 1953. Í mars, apríl og maí var bókin einnig gefin út sem framhaldssaga í Playboy sem var þá nýstofnað. Fahrenheit 451 var vel tekið eftir útgáfu, gekk ágætlega í sölu og seldist svo meira með hverju ári og gerir enn.

Eitt af megin þemum Fahrenheit 451 er málfrelsi. Bókabrennur eru ekki nýjar af nálinni en bókin ítrar þá hugmynd og býr til samfélag þar sem bókabrennur eru hvunndagslegur hlutur. Þrátt fyrir umfjöllunarefnið hefur Fahrenheit 451 verið bönnuð í nokkrum skólum í Bandaríkjunum og nú síðast árið 2018. Hún á því enn við í dag þrátt fyrir að vera 70 ára gömul. Annað þema í bókinni er einföldun menningar. Hvernig með tilkomu sjónvarps sé hún gerð auðmeltanlegri og auðveldara sé fyrir fólk að hafa einu og sömu skoðun. Því í heimi Fahrenheit 451 var engin ógnarstjórn sem setti á lög um bókabrennur gegn vilja samfélagsins. Það er sérstaklega tekið fram að samfélagið hafi gert sér þetta sjálft. Það má því færa rök fyrir því að bókin hafi spáð fyrir um falsfréttir og samfélagsbúbblur löngu áður en internetið kom til sögunnar.

Fahrenheit 451 er að mínu mati best af hinum þremur stóru distópíum, hinar eru 1984 og Brave New World. Hún er vel skrifuð, ljóðræn, með djúpar persónur og ólíkt hinum tveimur bókunum með sterkan söguþráð (e. plot). Hún hefur verið þýdd tvisvar á íslensku af Þórdís Bachmann árið 2019 og af Magnús Jónsson árði 1968. Hún var kvikmynduð tvisvar, árið 1966 af François Truffaut og árið 2018. Af þessum tveimur útgáfum þykir sú fyrri bera af og sú seinni vera frekar léleg. Bókin hefur einnig verið aðlöguð í útvarp, leikhús, tölvuleiki og sem teiknimyndasaga. Fahrenheit 451 er sannkölluð klassík sem enginn ætti að láta fram hjá sér fara.

Bókakápan á Silfurfossum

Written by admin

Hér er bókakápan á Silfurfossum í góðum gæðum. Set hana svo í bannerinn á síðunni en það er smá mix að blanda svona myndum saman.

100 Bestu Vísindaskáldsögur 20 aldarinnar: #3 The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy

Written by admin

Tók talsvert lengri tíma að skrifa um þriðju bókina á listanum. Veit ekki af hverju, kannski er erfiðara að finna áhugaverðar staðreyndira um bók sem er svona stór hluti af almannavitund.

Í fyrsta ensku tímanum í menntaskóla fékk ég blað með lesefni vetrarins. Hingað til höfðu leslistar í ensku verið fullir af þurrum námsbókum eða einföldum sögum en nú var eitthvað annað upp á teningnum. Þarna voru fjórar skáldsögur og allt kunnuglegir titlar: The Great Gatsby, To Kill a Mockingbird, The Hobbit og The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy. Ég hefði heyrt um fyrstu tvær bækurnar en vissi ekki um hvað þær fjölluðu, Hobbittinn var uppáhaldsbókin mín á þessum tíma en ég var spenntastur fyrir Hitchhiker’s Guide. Tæpu ári áður hafði ég heyrt útvarpsþátt á RÁS 2 þar sem fjallaði um skáldsögu þar sem puttaferðalanga ferðuðust um vetrarbrautina með ferðahandbók. Ég hafði oft hugsað um bókina og þarna var hún komin, þessu yrði því ekki freistað lengur. Ég verð að viðurkenna að þetta var góður bókavetur.

Á miðjum vetri var The Hitchhiker’s Guide to the Galxy sett fyrir og ég renndi í gegnum hana á methraða og naut þess í botn. Þetta var nokkuð ólíkt mínum lestrarvenjum á þessum árum því vanalega var ég lengi að klára bækur. Las kannski eina eða tvær blaðsíður á kvöldi og oft ekki neitt. Ég var og ungur og of vitlaus til að gefast upp á bókum sem mér fannst leiðinlegar. The Hitchhiker’s Guide var þó allt öðruvísi og ég spólaði í gegnum bókina.

Leiðarvísir puttaferðalangsins um Vetrarbrautina, eins og hún heitir í þýðingu Kristjáns Kristmannssonar frá 1999, er skrifuð af Douglas Adams og var fyrst gefin út sem útvarpsleikrit árið 1978. Útvarpsleikritið sló í gegn og ári síðar var bókin gefin út. Þremur mánuðum síðar var búið að selja 250 þúsund eintök. Bókin var fljótt klassísk og er hægt að finna tilvísanir í hana í mörgum öðrum verkum og víða annars staðar. Til að mynda er Handklæðadagur (e. Towel day) haldinn hátíðlegur 25. maí hvert ár, víða má finna tilvísun í töluna 42 og á sporbaug um jörðu er sportbíll þar sem „Don’t Panic“ stendur skýrum stöfum á mælaborðinu.

Í fyrsta kaflanum í The Hitchhiker’s Guide to the to the Galaxy er Jörðin er sprengd í loft um og eftir það verður sagan meira absúrd með hverri blaðsíðu. Ég hef oft átt erfitt með að tengja við húmor í bókum en The Hitchhiker Guide náði algerlega til mín. Hún er sprenghlægileg, stutt, auðlesin og þræl skemmtileg. Mæli með því að að allir kíki á hana. Ég hafði þó meira gaman að lesa hana en að hlusta á hana. Mér fannst eins og að það tapaðist eitthvað í hljóðbókinni sem er skrítið ef miðað er við uppruna hennar sem útvarpsleikrits.

Bókin var aðlöguð í sjónvarp árið í Bretlandi árið 1981, gerð að stórmynd frá Hollywood árið 2005 og stefnt er að því að gera aðra sjónvarpsseríu í framtíðinni. Breska sjónvarpsserían frá 9. áratugnum þykir ódýr en góð og að sama skapi þykir Hollywood bíómyndin dýr en ekkert sérstök, þó hún hafi vissulega sinn sjarma. Þrátt fyrir allar þessar vinsældir þá var Douglas Adams haldinn mikilli frestunaráráttu og eina leiðinn sem hægt var að fá hann til að skrifa eitthvað var að keyra höfundinn upp í sveit og skilja hann einan eftir á sveitahóteli með ritvél þar sem ekkert annað var í boði. Þetta virðist hafa virkað því Adams skrifaði fjögur framhöld af bókinni og er heildar verkið oft markaðssett sem trílógía í fimm hlutum. Bækurnar eru allar stuttar, í svipuðum stíl og fyrsta bókin og lengi vel var hægt að kaupa þær allar í einum doðranti.

The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy er bók sem margir hafa lesið. Ég hef sjálfur lesið hana að minnsta kosti þrisvar en hef alltaf jafn gaman af henni.