Bestu vísindasmásögur allra tíma: A Rose for Ecclesiastes

Written by admin

Nýverið var ég að lesa bók um Hugo verðlaunin og virðast margir vera á því máli að smásagan A Rose for Ecclesiastes eftir Roger Zelazny hafi átt að sigra árið 1964. Sagan sem sigraði það ár var No Truce for Kings eftir Poul Anderson. Ég hef ekki lesið sigursöguna og get því ekki haft álit á hver átti að vinna. Á þessu tíma var ekki búið að skipta smásögu flokknum niður í smásögur, nóvellettur og nóvellur. Sú skipting kom síðar og er enn við líði í dag. Það er ansi ólíkt að lesa fimm þúsund orða smásögu og þrjátíuogfimm þúsund orða nóvellu svo það gæti eitthvað haft áhrif á hvor sagan vann. En ég er svo sem bara að geta mér til þar.

A Rose for Ecclesiastes er skrifuð rétt þegar geimkapphlaupið er að hefjast og með síðustu sögum sem leyfir sér að ímynda sér siðmenningar á nágrannaplánetum okkar. Nokkuð sem var ómögulegt örfáum árum síðar þegar geimför eins og Viking og Mariner höfðu sannað að aðrar reikistjörnur sólkerfisins voru líklegast líflausir hnettir. Það er eins og Zelazny geri sér grein fyrir þessu en leyfi sér jafnframt að skrifa í bókmenntaflokki sem er að hverfa. Bókmenntaflokki sem inniheldur klassískar sögur eins og Martian Chronicles og Have Spacesuit Will Travel. Zelazny hafði dálæti af svona sögum og langaði að skrifa þær. Hann leyfði því sinni fyrstu sögu, A Rose for Ecclesiastes, að fjalla um deyjandi siðmenningu á Mars og ljóðskáldið Gallinger.

Gallinger er söguhetjan sem stendur á skjön við aðra. Hann er ljóðskáld og sér heiminn öðruvísi en aðrir. Hann er fenginn til að fara Mars þar tekst honum að þýða tungumál Marsbúanna nokkuð sem her af málvísindamönnum hafði ekki tekist að gera. Með því kemst Gallinger í samband við deyjandi menningarheim Marsbúanna sem virðist vera dauðadæmdur af eigin trúarbrögðum.

Eins og mikið af skáldskap Zelazny þá er sagan gegnsýrð af trú og hvaða þýðingu hún og kraftaverk hafa. Í lokin spyr lesandinn sig hvað er kraftaverk og hvað eru lygi notaður í trúarlegum tilgandi. Sagan tæklar mörg önnur þemu eins og skyldu og samfélagsstöðu. Hún ber þess merki að vera skrifuð á snemma á sjöunda áratugnum en alveg þess virði að lesa eða hlusta á.

Hægt er að nálgast hana meðal annars á Spotify á hlaðvarpi Escape Pod.

100 Bestu Vísindaskáldsögur 20. aldarinnar: #8 Do Androids Dream of Electric Sheep

Written by admin

Bókin Do Androids Dream of Electric Sheep eftir Philip K. Dick var gefin út 1968. Hún vakti þó nokkra athygli á sínum tíma en nánast allar heimildir sem ég fann um bókina minntust líka á aðlögun Ridley Scott á bókinni, bíómyndina Blade Runner. Það má ræða hvort verkið sé áhrifameira bókin eða myndin.

Do Androids Dream of Electric Sheep er ein fyrsta hljóðbókin sem ég hlustaði á. Þetta var árið 2005, fyrir tíma Audible og Storytel. Ég fann því eintak á Piratebay og hlustaði á það á iPod-inum mínum á leiðin í og úr skóla. Gallinn við þetta fyrirkomulag er að ég gerði mér enga grein fyrir að útgáfan sem ég hlustaði á var stytt. Ég fattaði þetta ekki fyrr en 2019 þegar ég fékk Masterworks útgáfu af bókinni í afmælisgjöf.

Bókin gerist árið 1992 eftir World War Terminus (endastöðvastyrjöldina), í seinni útgáfum var ártalið fært til 2021. Flestir hafa flúið jörðina og þau fáu sem eftir eru lifa tómlegum heimi. Dick býr til heim þar sem eru raðir af stórum fjölbýlishús en hvert þeirra er með örfáa íbúa sem gerir þessa veröld einmannlega. Bókin segir frá Rick Deckard, mannaveiðara (e. bounty hunter) sem er fenginn til að elta upp strokuvélmenni. Vélmennin hafa flúið frá Mars til Jarðarinnar. Samhliða sögunni um Deckard fær lesandinn að fylgjast með John Isidore sem skýtur skjóli yfir vélmennin á meðan þau eru á flótta.

Eitt megin þema bókarinnar er samkennd en það er eitt af því fáa sem greinir af menn og vélmenni í þessum heimi. Þemað um samkennd kemur fram á nokkra vegu. Eftir heimstyrjöldina eru nánast öll dýr útdauð. Þau fáu sem lifðu eru höfð sem gæludýr og eru nú orðin stöðutákn á meðan manna. Deckard er nýbúin að missa geit og haðfi einungis efn á gervikind sem hann geimir á þakinu og lýgur að nágrönnunum að sé alvöru. Vélmennin deila ekki þessari samkennd með dýrunum og það er undirstrikað í einstaklega áhrifamikilli senu þar sem þau finna og misþyrma könguló. Annað sem tekur á samkenndarþemanu er spámaðurinn Wilbur Mercer og trúarbrögðin sem hann boðar í gegnum sýndarveruleika. Þar fá iðkendur að fylgja honum í gegnum eyðimörk og upplifa þjáningar hans á meðan múgur misþyrmir Mercer.

Af þessu má sjá að Blade Runner er ekki mjög nákvæm aðlögun á Do Androids Dream of Electric Sheep. Miklu var breytt, til að byrja með var titlinum breytt í Blade Runner (íslensku Sporfari) en nafnið kemur frá annarri bók eftir William S. Burroughs. Vélmennin eru hættulegri í myndinni, eiginkona Dekard var ekki hluti af myndinni né heldur spámaðurinn Mercer og svo spilar Isidore mun stærra hlutverk í bókinni. Margt annað var ólíkt en samt er einnig margt sem myndin sækir í söguna. Myndin nánast sjálfstætt verk og er einnig mikilvægt verk í sögu vísindaskáldsagna. Rétt áður en Dick lést fékk hann að sjá brot úr myndinni og var heillaður. Hann sagði að myndinni hefði tekist að veita heimi hans líf.

Blade Runner hafði mikil áhrif á Cyberpunk (ísl. vélpönk) hreyfinguna sem kom fram á 9. áratugnum og af sumum verið kölluð upphaf þeirrar stefnu. Áhrif bíómyndarinnar eru í raun svo mikil að hægt er að halda því fram bókin eigin myndinni allt að þakka en jafnframt má færa rök fyrir hinu gagnstæða. Bókin var langt á undan sinni samtíð. Hún var útnefnd til Nebula verðlaunanna árið 1968 en tapaði fyrir Rite of Passage eftir Alexei Panshin (aldrei heyrt um bók eða höfund áður). Ólíkt öðrum höfundum eins og Isaac Asimov þá bjó Dick til vélmenni sem voru gerð úr lífrænum hlutum og því nánast óaðgreinanlegir frá mönnum. Jafnvel mætti velta fyrir sér hvort gervimaður eða þjarki væri betri þýðing á orðinu android þegar bókin er annars vegar. Ég ætla samt að halda mér við vélmenni í þessari grein.

Bókin aldrei verið þýdd á íslensku en talsvert verið skrifað um Blade Runner á íslensku. Eins og sagt hefur verið frá þá hefur bæði bókin og myndin haft mikil áhrif. Bókin hefur verið aðlöguð sem útvarpsleikrit, í leikhúsi og sem myndasaga. Myndasagan er sérstaklega eftirtektarverð þar sem hún inniheldur allan textann úr bókinni. Fjögur framhöld skrifuð sem eru ekki eftir Dick og reynt er að tengja myndina og bókina þó verkin séu ólík. Árið 2017 kom svo úr framhald af myndinni, Blade Runner 2049 sem sækir einnig í bókina til mynda.

Do Androids Dream of Electric Sheep er einstakt verk sem aðdáendur myndarinnar ættu algerlega að skoða. Verkin eru þó mjög ólík og ekki endilega samasemmerki á milli þess að elska myndina og bókina.

100 Bestu Vísindaskáldsögur 20. aldarinnar: #7 Foundation

Written by admin

Dálítið er síðan ég skellti í síðasta pistil en við fluttum hérna í Köben og fórum svo í sumarfrí þannig að það er búið að vera nóg um að vera. Nú er þó loksins komið að því að fjalla um næstu bók á listanum góða, sem er Foundation eftir Isaac Asimov.

Árþúsundir í framtíðinni ríkir risavaxið keisaraveldi yfir allri vetrarbrautinni og uppruni mannkyns á Jörðinni er nánast gleymdur. Miðja veldisins er staðsett á plánetunni Trantor en þar er hver einasti fermetri byggður. Mannkynið dvelst neðanjarðar og einungis ferðamenn og skólabörn skoða yfirborðið. Í þessu framtíðarsamfélagi hefur vísindamaðurinn Hari Seldon uppgötvað nýja fræðigrein sem sameinar stærðfræði, félags-/sálfræði og mannkynssögu. Nýja fræðigreinin er kölluð sálarsagnfræði* (e. psychohistory). Hún nýtir tölfræðilegar aðferðir til að spá fyrir um hegðun samfélaga fram í tímann. Niðurstöður rannsókna Seldon sýna að keisaraveldi mannkyns riði að falli og ef ekkert er gert muni fallið leiða af sér þrjátíuþúsund ára tímabil fáfræði. Hari hryndir því af stað áætlun til að hindra þessa þróun.

Ég las Foundation fyrst árið 2005 á meðan ég var í framhaldsnámi í Danmörku. Ég man að það tók ekki langan tíma að klára bókina enda hafði ég hana alltaf með mér í strætó eða lestina. Hún var næstum of stór til að geyma í vasanum en þetta gekk þó (ég get ekki sagt að ég hafi verið mjög kúl á þessum árum haha). Ég var svo ánægður með lesturinn að á næstu mánuðum þar á eftir kláraði ég tvö framhöld og eina prequel.

Foundation er ein áhrifamesta vísindaskáldsaga allra tíma. Til marks um það var árið 1966 veitt sérstök Hugo verðlaun fyrir bestur seríu allra tíma og Foundation vann. Hinar seríurnar sem tilnefndar voru Lord of the Rings eftir Tolkien, Future History eftir Heinlein, Barsoom eftir Burroughs og Lensman E.E. Doc. Smith.

Sumum finnst kannski skrítið að Foundation hafði þótt betri en Lord of the Rings en hvort það sé rétt get ég ekki sagt. Bókin setti þó fram fullt af sagnaminnum sem höfði ekki þekkst fyrir þennan tíma. Til dæmis er þetta fyrsta bókin þar sem sagt er frá veldi manna sem spannar heila vetrarbraut og þúsundir ára. Í Foundation er talað er um alheimsalfræðiorðabók sem síðar hafði áhrif Douglas Adams og Hitchhikers Guide to the Galaxy. Lýsingarnar á Trantor hljóma ansi mikið eins og Coruscant í Star Wars. Dune eftir Frank Herbert er sögð vera í beinni samræðu við Foundation seríuna. Herbert byrjar á svipuðum stað og Asimov, keisaraveldi mannkyns sem er í hnignun, en fær algerlega aðra niðurstöðu. En auk alls þessa hefur Foundation haft áhrif á allt frá Marvel myndasögum að Deep Purple lögum.

Asimov og ritstjóri hans sóttu innblástur í fall Rómarveldis (The History of the Decline and Fall of the Roman Empire eftir Edward Gibbon) og er sagan í fyrstu bókinni mynduð úr fimm smásögum sem spanna 150 ár. Í hverri sögu býr Asimov til átök sem ógna áætlun Seldon. Honum tekst þó alltaf að finna lausn á vandamálinu með rökhyggju en ekki ofbeldi. Bókin var gefin út 1951, en sögurnar fimm höfðu áður verið gefnar út í Astounding Science Fiction á árunum 1942 til 1944. Þær eru því dálítið „dated“ enda skrifuð í hefð gullaldar vísindaskáldsagna. Meiri áhersla lögð á hugmyndir en persónusköpun. Þetta er ekki endilega slæmt en hefur neikvæð áhrif á suma lesendur. Verra er þó að meira mætti vera af áhugaverðum kvenpersónum í sögunum. Ég myndi samt alltaf mæla með að gefa bókinni tækifæri þar sem hún er einstaklega áhugaverð.

Lengi hefur verið reynt að kvikmynda Foundation. Til að mynda átti að kvikmynda söguna árið 1998 hjá New Line Cinema og allt var tilbúið þegar hætt var við og í staðinn var ákveðið að veita Peter Jackson fjármagn til að kvikmynda Lord of the Rings. Síðan þá hafa margar aðrar tilraunir verið gerðar og til dæmis reyndi stórslysaleikstjórinn Roland Emerich að koma verkefni á koppinn en það gekk ekki eftir. Þetta hafðist þó að lokum því að nýir þættir eru í bígerð hjá Apple og verða frumsýndir í September 2021 (sjá stilkluna að neðan). Mér finnst mjög áhugavert að nýja Dune kvikmyndin kemur út mánuði síðar og því hægt að skoða hvort þessar sögur eigi enn upp á pallborðið eða hvort þær hafi verið of áhrifamiklar eins og John Carter og hafi því ekki mikið nýtt fram að færa**.

Foundation er fyrsta bókin á listanum sem aldrei hefur verið þýdd á íslensku sem er synd. Bókin er þó auðveld lestrar og ekki löng. Hún er fyrsta bókin í þríleik en eftir að henni var lokið ákvað Asimov að skrifa fjórar bækur til viðbótar. Bókin kemur með einstaklega áhugaverðar pælingar og situr í manni lengi eftir að lestrinum er lokið.

*Mín þýðing á orðinu og er kannski ekki sú besta en maður verður að reyna.

**Þetta er kannski efni í annan pistil en ég vildi bara eilítið útskýra mál mitt. Til eru margar ástæður fyrir því af hverju myndin John Carter gekk ill, meðal annars léleg auglýsingaherferð. Sumir hafa þó fleygt því fram að bókin kom út árið 1912 og því allt sem gerði hana sérstaka á sínum tíma verið nýtt í önnur verk. Til að mynda sótti Star Wars margt í Princess of Mars og líka í Foundation. John Carter hafi því komið út of seint til að vekja sömu undrun hjá bíógestum og hún hafði áður gert hjá lesendum.

100 Bestu Vísindaskáldsögur 20. aldarinnar: #6 Brave New World

Written by admin

Hvað gerist ef við fórnum öllu fyrir hamingjuna? Þar á meðal fjölskyldunni, fegurðinni og frelsinu. Er það þess virði? Þetta er spurningin sem Brave New World setur fram. Ekki nóg með það bókin sýnir okkur kosti þess og galla að búa í framtíðasamfélagi þar allir hafa fyrir fram ákveðið hlutverk en eru jafnframt sáttir með sitt hlutskipti.

Brave New World eftir Aldous Huxley er í sjötta sæti listans. Bókin var gefin út 1932 og þykir klassísk verk bæði meðal vísindaskáldsagna og klassískra bókmennta. Brave New World, eða Veröld ný og góð var þýdd árið 1988 af Kristjáni Oddssyni.

Útópía eins mans er distópía annars. Þetta er oft sagt þegar verið er að ræða distópíur en á sérstaklega vel við þegar Brave New World er annars vegar. Í upphafi bókarinnar er sagt frá hvernig mannfólk þessa framtíðarheims er búið til í tilraunaglösum og úthlutað stétt. Búið er að kortleggja alla fyrir fæðingu til að ákveða hvort þeim hentar betur fræðistörf, þjónustustörf eða verkamannastörf. Efst er Alfa stéttin og neðst er epsilon. Börnum er kennt frá unga aldri að kynlíf sé ekkert að óttast og eitthvað sem allir deila og ekkert sé til sem heitir náið einkvænis samband. Fullorðið fólk skiptir um hjásvæfur jafn reglulega og sokka og orgíur eru nánast eins of hver annar samkvæmisleikur.

Við kynnumst söguhetjunni Bernard sem er í alfa stétt en hann er jafnframt gallað eintak. Eitthvað fór úrskeiðis þegar hann var fóstur og hefur það hrjáð hann alla ævi. Bernard passar því ekki inn í samfélagið og vekur óþægindi hjá samborgurum sínum og er hótað að senda hann í útlegð til Íslands. Huxley fannst klakinn greinilega ekki jafn heillandi og okkur Íslendingum. Bernard fer með kærustu sinni á verndarsvæði í New Mexico þar þau finna villimanninn John. Móður hans heimsótti verndarsvæðið fyrir löngu en varð viðskila við ferðafélaga sína. Þetta leiddi til þess að John fæddist í útleigð. Móðir hans passaði illa inn í samfélag verndarsvæðisins sem leiddi til útskúfun þeirra beggja. Nú vill Bernard fara með John til London en það mun einungis leiða til annarrar útskúfunar.

John er tvímælalaust áhugaverðasta persónan í Brave New World og fer í hlutverk gestsins sem heldur í hönd okkar á meðan við ferðumst í gegnum þessa ókunnugu veröld. Hann bendir á vankanta og passar illa inn í samfélag framtíðarinnar eins og lesandinn.

Brave New World er sérstök sem distópía. Hún er ekki eins lituð af einræði 20. aldarinnar. Hún er gefin út áður en Hilter náði völdum og ógnaröld Stalín var ekki búin að ná hámarki. Bókin einbeitir sér frekar að því að sýna lesandanum veröld þar sem mannkynið er búið að gefa eftir sínum einföldustu löstum. Aðgengi að eiturlyfjum og kynlífi algert og samfélagið gengur áfram á þessari einföldu hamingju sem gefur engum dýpri uppfyllingu.

Ég las Brave New World fyrst 13 ára og fannst bókin mögnum. Á þeim tíma þótti mér sumt í þessu framtíðarsamfélagi Huxley eftirsóknarvert en það hefur líklegast eitthvað með unglingahormón að gera. Ég las bókin svo aftur fyrir nokkrum árum og hún var ögn þurrari en mig minnti. Hún er samt alger gersemi.

Brave New World hefur verið kvikmynduð tvisvar 1980 og 1998. Ég sá eitthvað í myndina frá ’98 og get ekki sagt að ég mæli með henni. Í fyrra var sjónvarpssería framleidd fyrir Peacock í Bandaríkjunum. Hún fékk meðalgóða dóma en ekki nægilega gott áhorf til að réttlæta aðra seríu. Bókin hefur einnig verið aðlöguð fyrir bæði leikrit og útvarp.

Eins og allar bækurnar sem ég hef fjallað um er Brave New World þess virði að lesa en eins og 1984 þá er dálítið þurr ekki mikill hasar í bókinni. Hún bætir það samt upp með einstaklega frumlegri heimsmynd sem lætur mann hugsa um sitt eigið samfélag og hvert það stefni í framtíðinni.

100 Bestu Vísindaskáldsögur 20. aldarinnar: #5 1984

Written by admin

1984 eftir George Orwell er í fimmta sæti á listanum og jafnframt að mínu mati áhrifamest í bókmenntasögunni. Eins og flestir þá heyrði ég ungur um hugtakið Stóri Bróðir en ég las þó ekki bókina 1984 fyrr en undir tvítugt. Ég bjóst því við ansi miklu þegar ég greip hana í bókabúð á sólarströnd og hún stóð svo sannarlega undir væntingum. Bókin er samt ekki gallalaust verk og hef ég alltaf verði falari fyrir Fahrenheit 451 þegar distópíur eru annars vegar. 1984 er samt stórvirki í bókmenntasögunni og bók sem flestir ættu að lesa.

1984 býr til eintaka heimsmynd. Orwell, sem hét í raun Eric Arthur Blair, bjó til heim sem var í senn fjarlægur en jafnframt á næsta leiti ef samfélagið yrði ekki vart um sig. Í bókinni hefur heimsbyggðinni verið skipt upp í þrjú áhrifasvæði; Austur Asíu, Evrasíu og Ósíaníu. Ósíanía samanstendur af báðum Ameríkunum, Suður-Afríku, Eyjaálfu og Bretlandseyjum sem heita nú Flugbraut 1. Þar er Flokkurinn við stjórn og fylgist með öll og öllum. Leiðtogi Flokksins er hinn dularfulli Stóri Bróðir, þó er ekki víst hvort hann sé raunveruleg manneskja eða ekki. Flokkur fylgist náið með lífi þegna sinna og getur látið andófsmenn hverfa sportlaust. Söguhetjan 1984 er Winston Smith sem vinnur hjá Sannleikaráði Flokksins þar sem hann endurskrifar mannkynssöguna og afmáir öll gögn um óvini ríkisins. Við fylgjumst með Winston þar sem hann fer með okkur í gegnum þennan ógnvænlega heim, hefur ólöglegt ástarsamband við konu að nafni Júlíu og þarf að lokum að takast á við afleiðingar gjörða sinna.

Það er margt við heimssköpun Orwell sem er á enn við 70 árum eftir að bókin var gefin út. Hver hefur ekki heyrt að „Stóri Bróðir fylgist með þér“ eða orðið Orvellískt. Hugtök sem eru nánast samofin við eftirlitssamfélag samtímans. Margt fleira er sett fram í bókinni eins og Newspeak, herbergi 101 og hugsunarlögreglan. Jafnvel tvær mínútur af hatri, athöfn í bókinni þar sem samfélagið leyfir sér að hata andstæðinga algerlega í tvær mínútur, er eitthvað sem hefur verið borið saman við samfélagsmiðla samtímans. Áhrifa 1984 eru djúpstæð í bókmenntasögunni og bókin orðin hluti af menningu okkar.

Orwell skrifað 1984 sem viðvörun. Hann áleit að heimurinn stefndi í þessa átt og vildi útskýra alræði fyrir almenningi í Bretlandseyjum sem hélt að fasismi eða kommúnismi gætu aldrei fest þar rótum. Bókin er líka lituð af upplifun Orwille á Spáni þar sem hann barðist fyrir repúblikana. Upphaflega var fólkið á Spáni fullt af samkennd og réttlæti en þegar stríðið byrjaði að tapast breyttist allt. Fram komu stalínískar hugmyndir þar sem ekkert pláss var fyrir ólíkar skoðanir. Annað hvort trúði fólk stefnunni eða það var í liði með óvininum. Í þeim kringumstæðum sá Orwell hvernig náunginn gat snúist gegn nágranna sínum á svipstundu.

1984 hefur tvisvar verið þýdd á íslensku, fyrst árið 1951 og aftur árið 2016. Hún hefur verið kvikmynduð tvisvar, þrisvar sinnum framleidd fyrir sjónvarp, til er aragrúa af útvarpsleikritum, leikritum og jafnvel ópera og ballett. Talað hefur verið um að kvikmynda bókina einu sinni og það einungis tímaspursmál hvenær það verður að veruleika. Verkið er klassískt og mun alltaf eiga upp á pallborðið. Þetta sést bersýnilega þegar skoðuð eru áhrif verksins á aðrar bókmenntir. Gott dæmi er V for Vendetta sem er algerlega gegnsýrð af 1984. Sambærilegt eftirlistsamfélag og Adam Susan leiðtogi Norsfire er alger hliðstæða Stóra Bróður. Önnur verk eins og Hungurleikarnir og Saga þernurnar eru einnig undir áhrifum frá 1984. Í raun er erfitt að finna distópíur sem gefnar eru út eftir 1949 og er ekki undir áhrifum frá bókinni.

1984 er frábær bók sem enginn ætti að láta fram hjá sér fara. Hún er ögn þurrari en Fahrenheit 451 og söguþráðurinn (e. plot) ekki jafn sterkur en hún bætir upp fyrir það með hreint magnaðri heimsmynd sem mun breyta sín þinni á samfélaginu.

Útgáfudagur: Silfurfossar

Written by admin

Í dag er útgáfudagur þriðju bókar minnar Silfurfossar. Þau ykkar sem hafið tækifæri til endilega hlustið. Ef þið hafið ekki aðgang má alltaf hlusta hljóðbrot á hlekknum ef þið eruð forvitinn. Unnsteinn Manuel Stefánsson les bókina og er ég mjög ánægður með hann sem upplesara. Alveg einstaklega ánægjulegt að hann hafði tekið að sér þetta verkefni.

Hérna er örstutt um bókina: Árið 2067 taka glæparannsóknir skamman tíma vegna tæknilegra framfara. Kári er nýliði í lögreglunni á Hvolsvelli og starfið er fremur tilbreytingarsnautt. Það breytist þegar hann gengur óvænt inn á vettvang morðs á býlinu Silfurfossum. Morðingjanum virðist hafa tekist að afmá stafræn fótspor sín. Hin gamalreynda Árný verður bandamaður Kára í rannsókninni og saman komast þau að því að ekki er allt sem sýnist, hvorki hjá heimilisfólki né hjá vélmennunum sem á býlinu starfa. Válynd veður loka þau af á Silfurfossum og Kári og Árný lenda í kapphlaupi í tímann við að leysa málið.

Silfurfossar er þriðja skáldsaga Einars Leifs Nielsen. Hann hefur áður gefið út Sýndarglæpi sem sigraði Eyrað, handritasamkeppni Storytel 2019, og Hvíta múra borgarinnar sem kom út 2013. Í Silfurfossum mætast klassísk morðgáta og vísindaskáldskapur á frumlegan og spennandi hátt. Atburðarásin kemur sífellt á óvart og fléttan heldur hlustendum á tánum allt til loka.

Vona að þau ykkar sem hlustið njótið bókarinnar 🙂

100 Bestu Vísindaskáldsögur 20. aldarinnar: #4 Fahrenheit 451

Written by admin

Fjórða bókin á listanum er Fahrenheit 451 eftir Ray Bradbury sem er ein af mínum uppáhaldsbókum. Ég kynntist bókinni seint á táningsaldri en á þeim tíma var ég sólginn í fréttir um kvikmyndaframleiðslu. Ég hafði alltaf haft gaman af bíómyndum og með tilkomu Internetsins var allt slúðrið frá Hollywood rétt handan við lyklaborðið. Rétt fyrir aldamótin var greint frá því að Mel Gibson ætlaði að leikstýra aðlögun á klassísku vísindaskáldsögunni Fahrenheit 451. Á þessum tíma var hann einn vinsælasti leikari heims og hafði síðast leikstýrt Braveheart árið 1995.

Fljótlega eftir þetta fór ég að sjá bókina víðs vegar í bókabúðum. Kápan var mjög áberandi með manni úr pappír sem var alelda. Á þessum tíma var ég sannfærður að kvikmyndaaðlögum jafngildi góðri bók. Ég varð mér því út um eintak og varð algerlega heillaður. Einungis Hobbitinn hefur haft meiri áhrif á mig en Fahrenheit 451. Eftir að ég hafði klárað bókina reyndi ég að leggja tilvitnanir á minnið, byrjaði að skrifa smásögur aftur eftir nokkra ára hlé og fór að lesa mun meira en áður.

Fahrenheit 451 segir frá Guy Montag sem er slökkviliðsmaður í ótilgreindu framtíðarsamfélagi. Hann starfar þó ekki við að slökkva elda heldur kveikja þá, því starf hans felst í að brenna bækur. Montag er þó ekki sannfærður um starf sitt og eykst þessi efi hans dag einn þegar hann kynnist ungri stúlku sem heitir Clarisse.

Samkvæmt Bradbury kom fyrsti neistinn að Fahrenheit 451 fram í smásögunni The Padestrian sem heitir Fótgangandinn í íslenskri þýðingu eftir Stefán Baldursson. En þá sögu skrifaði Bradbury eftir að lögreglumaður hafði afskipti af honum og vini hans í kvöldgöngu. Á þessum tíma skrifaði Bradbury að mestu smásögur sem hann seldi í svokölluð pulp tímarit. Tímaritin þóttu ekki merkilegur pappír bókstaflega þar sem þau voru prentuð á trákvoðapappír sem var ódýrari en hefðbundin bókapappír. Það er akkúrat úr þessum tímaritum þar sem svo kölluð gullöld vísindaskáldsagna á rætur sínar að rekja. Bradbury ákvað svo að vinna meira með smásöguna og kvöld eitt beygði Fótgangandinn fyrir horn þar sem hann rakst þá á unga stúlku sem hét Clarisse. Þar var komin upphafssenan í nýrri sögu sem varð talsvert lengri. Sú saga fékk nafnið The Fireman eða Slökkviliðsmaðurinn og var um 25 þúsund orð eða nóvella. Báðar þessar sögur voru skrifaðar í kjallara bókasafns í Los Angeles þar sem Bardbury gat leigt ritvél fyrir tíu cent á hálftíma. Hann varð því að nýta tímann vel og var the Fireman skrifuð á einungis níu dögum.

Báðar þessar sögur voru svo gefnar út 1951 ári eftir að Bradbury gaf út smásagnasafnið The Martian Chronicles (bein þýðing væri Annálar Marsbúanna), The Pedestrian kom út í fréttablaðinu The Reporter og The Fireman í pulp tímaritinu Galaxy Science Fiction. The Fireman var svo tæplega tvöfölduð í lengd og úr varð Fahrenheit 451 sem var gefin út í október 1953. Í mars, apríl og maí var bókin einnig gefin út sem framhaldssaga í Playboy sem var þá nýstofnað. Fahrenheit 451 var vel tekið eftir útgáfu, gekk ágætlega í sölu og seldist svo meira með hverju ári og gerir enn.

Eitt af megin þemum Fahrenheit 451 er málfrelsi. Bókabrennur eru ekki nýjar af nálinni en bókin ítrar þá hugmynd og býr til samfélag þar sem bókabrennur eru hvunndagslegur hlutur. Þrátt fyrir umfjöllunarefnið hefur Fahrenheit 451 verið bönnuð í nokkrum skólum í Bandaríkjunum og nú síðast árið 2018. Hún á því enn við í dag þrátt fyrir að vera 70 ára gömul. Annað þema í bókinni er einföldun menningar. Hvernig með tilkomu sjónvarps sé hún gerð auðmeltanlegri og auðveldara sé fyrir fólk að hafa einu og sömu skoðun. Því í heimi Fahrenheit 451 var engin ógnarstjórn sem setti á lög um bókabrennur gegn vilja samfélagsins. Það er sérstaklega tekið fram að samfélagið hafi gert sér þetta sjálft. Það má því færa rök fyrir því að bókin hafi spáð fyrir um falsfréttir og samfélagsbúbblur löngu áður en internetið kom til sögunnar.

Fahrenheit 451 er að mínu mati best af hinum þremur stóru distópíum, hinar eru 1984 og Brave New World. Hún er vel skrifuð, ljóðræn, með djúpar persónur og ólíkt hinum tveimur bókunum með sterkan söguþráð (e. plot). Hún hefur verið þýdd tvisvar á íslensku af Þórdís Bachmann árið 2019 og af Magnús Jónsson árði 1968. Hún var kvikmynduð tvisvar, árið 1966 af François Truffaut og árið 2018. Af þessum tveimur útgáfum þykir sú fyrri bera af og sú seinni vera frekar léleg. Bókin hefur einnig verið aðlöguð í útvarp, leikhús, tölvuleiki og sem teiknimyndasaga. Fahrenheit 451 er sannkölluð klassík sem enginn ætti að láta fram hjá sér fara.

Bókakápan á Silfurfossum

Written by admin

Hér er bókakápan á Silfurfossum í góðum gæðum. Set hana svo í bannerinn á síðunni en það er smá mix að blanda svona myndum saman.

100 Bestu Vísindaskáldsögur 20 aldarinnar: #3 The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy

Written by admin

Tók talsvert lengri tíma að skrifa um þriðju bókina á listanum. Veit ekki af hverju, kannski er erfiðara að finna áhugaverðar staðreyndira um bók sem er svona stór hluti af almannavitund.

Í fyrsta ensku tímanum í menntaskóla fékk ég blað með lesefni vetrarins. Hingað til höfðu leslistar í ensku verið fullir af þurrum námsbókum eða einföldum sögum en nú var eitthvað annað upp á teningnum. Þarna voru fjórar skáldsögur og allt kunnuglegir titlar: The Great Gatsby, To Kill a Mockingbird, The Hobbit og The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy. Ég hefði heyrt um fyrstu tvær bækurnar en vissi ekki um hvað þær fjölluðu, Hobbittinn var uppáhaldsbókin mín á þessum tíma en ég var spenntastur fyrir Hitchhiker’s Guide. Tæpu ári áður hafði ég heyrt útvarpsþátt á RÁS 2 þar sem fjallaði um skáldsögu þar sem puttaferðalanga ferðuðust um vetrarbrautina með ferðahandbók. Ég hafði oft hugsað um bókina og þarna var hún komin, þessu yrði því ekki freistað lengur. Ég verð að viðurkenna að þetta var góður bókavetur.

Á miðjum vetri var The Hitchhiker’s Guide to the Galxy sett fyrir og ég renndi í gegnum hana á methraða og naut þess í botn. Þetta var nokkuð ólíkt mínum lestrarvenjum á þessum árum því vanalega var ég lengi að klára bækur. Las kannski eina eða tvær blaðsíður á kvöldi og oft ekki neitt. Ég var og ungur og of vitlaus til að gefast upp á bókum sem mér fannst leiðinlegar. The Hitchhiker’s Guide var þó allt öðruvísi og ég spólaði í gegnum bókina.

Leiðarvísir puttaferðalangsins um Vetrarbrautina, eins og hún heitir í þýðingu Kristjáns Kristmannssonar frá 1999, er skrifuð af Douglas Adams og var fyrst gefin út sem útvarpsleikrit árið 1978. Útvarpsleikritið sló í gegn og ári síðar var bókin gefin út. Þremur mánuðum síðar var búið að selja 250 þúsund eintök. Bókin var fljótt klassísk og er hægt að finna tilvísanir í hana í mörgum öðrum verkum og víða annars staðar. Til að mynda er Handklæðadagur (e. Towel day) haldinn hátíðlegur 25. maí hvert ár, víða má finna tilvísun í töluna 42 og á sporbaug um jörðu er sportbíll þar sem „Don’t Panic“ stendur skýrum stöfum á mælaborðinu.

Í fyrsta kaflanum í The Hitchhiker’s Guide to the to the Galaxy er Jörðin er sprengd í loft um og eftir það verður sagan meira absúrd með hverri blaðsíðu. Ég hef oft átt erfitt með að tengja við húmor í bókum en The Hitchhiker Guide náði algerlega til mín. Hún er sprenghlægileg, stutt, auðlesin og þræl skemmtileg. Mæli með því að að allir kíki á hana. Ég hafði þó meira gaman að lesa hana en að hlusta á hana. Mér fannst eins og að það tapaðist eitthvað í hljóðbókinni sem er skrítið ef miðað er við uppruna hennar sem útvarpsleikrits.

Bókin var aðlöguð í sjónvarp árið í Bretlandi árið 1981, gerð að stórmynd frá Hollywood árið 2005 og stefnt er að því að gera aðra sjónvarpsseríu í framtíðinni. Breska sjónvarpsserían frá 9. áratugnum þykir ódýr en góð og að sama skapi þykir Hollywood bíómyndin dýr en ekkert sérstök, þó hún hafi vissulega sinn sjarma. Þrátt fyrir allar þessar vinsældir þá var Douglas Adams haldinn mikilli frestunaráráttu og eina leiðinn sem hægt var að fá hann til að skrifa eitthvað var að keyra höfundinn upp í sveit og skilja hann einan eftir á sveitahóteli með ritvél þar sem ekkert annað var í boði. Þetta virðist hafa virkað því Adams skrifaði fjögur framhöld af bókinni og er heildar verkið oft markaðssett sem trílógía í fimm hlutum. Bækurnar eru allar stuttar, í svipuðum stíl og fyrsta bókin og lengi vel var hægt að kaupa þær allar í einum doðranti.

The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy er bók sem margir hafa lesið. Ég hef sjálfur lesið hana að minnsta kosti þrisvar en hef alltaf jafn gaman af henni.

Sci-Fi top 100 #1: Ender’s Game

Written by admin

Eins og sagði frá í færslunni um Dune þá er áætlunin að skrifa nokkra pistla um bækurnar á þessum lista. Ég hef lesið nánast allar og sumar oftar en einu sinni og stefnan er að taka ein bók fyrir í hveri viku. Næsta bók sem ég ætla að fjalla um er Ender’s Game, sem er ein umdeildasta vísindaskáldsaga allra tíma, skiljanlega, en hún er jafnframt í fyrsta sæti listans (og er nb í fyrsta sæti á mörgum listum yfir SFF bækur).

Ég ætla að byrja að ræða söguna og svo færa sig yfir í umdeildu atriðin. Ég las Ender’s Game rétt eftir aldamótin. Ég var staddur í Flórída og skellti ég mér í bókabúðina Barnes & Nobel. Innan um endalausa bókarekka fann ég bókarkápu með geimskipi og fyrir ofan voru tvær stjörnur sem tilgreindu að bókin hefði unnið bæði Hugo og Nebula verðlaunin. Á þeim tíma hafði ég heyrt um bæði verðlaunin en vissi lítið um þau. Þar sem búið var að skella þessu á kápunni á áberandi stað áleit ég að þetta væri gæðastimpill sem reyndist raunin því hafði ótrúlega gaman af bókinni sem var auðlesin og spennandi. Eftir þetta leitaði ég uppi bækur sem höfðu unnið verðlaunin og fann oft algera gimsteina.

Ender’s Game fjallar í stuttu máli um Ender Wiggin, sex ára dreng sem er sendur í herþjálfumbúðir. Herir heimsins hafa ákveðið að þjálfa börn í von um að finna hernaðarsnilling sem getur bjargað mannkyninu frá geimverum. Geimverurnar hafa þegar ráðist á Jörðina og sú orrusta vannst með naumindum. Við fylgjum Ender í gegnum þjálfunina sem á sér stað í sporbaug svo börnin þar öðlist betri skilning á þrívíddar hernaðaraðgerðum en það er nauðsynlegt þegar geimorrustur eru annars vegar. Bókin sækir því í vísindaskáldsagnaarfleið bóka eins og Starship Troopers og The Forever War.

Samkvæmt höfundi þá var aldei áætlun hans að skrifa Ender’s Game. Upphaflega ætlaði hann að skrifa bók sem síðar varð Ender’s Game og heitir The Speaker of the Dead. Forsaga aðalsöguhetjunnar í Speaker of the Dead var svo flókin að höfundurinn ákvað að koma henni til skila í smásögu. Smásaga varð vinsæl og höfundurinn ákvað að gera úr henni heila bók sem varð bókin Ender’s Game sem var gefin út 1985. Hún hefur verið mjög áhrifamikil og vinsæl og er meðal annars skildulesning í sumum herdeildum bandaríska hersins. Bókin var kvikmynduð árið 2013 en sú mynd var eitt af stærstu floppum ársins og tapaði kvikmyndaframleiðandinn næstum 70 milljón dollurum.

En þegar fjallað er um Ender´s Game þarf að ræða nokkur einstaklega neikvæð atriði. Í fyrsta lagi er höfundur bókarinnar Orson Scott Card á móti hjónaböndum samkynhneigðra. Snemma á tíunda áratugnum skrifaði hann ritgerð þar sem hann mælti með því að samkynhneigð yrði bönnuð, hann hefur einnig stutt auglýsingaherferðir og stjórnmálamenn fjárhagslega sem berjast gegn samkynhneigð og/eða hjónaböndum samkynhneigðra. Eftir að ég komst af þessu set ég alltaf fyrirvara þegar Card er annars vegar. Ef fólk vill kaupa verk hans er betra að leita í fornbókabúðum eða hreinlega stela þeim af netinu, því annars er möguleiki á að maður sé beint að styðja fjárhagslega við einstaklega slæma málstaði. En jafnframt ætla ég ekki að dæma þá sem elska bækur Card og skil vel að þeim finnist þær skemmtilegar.

Annað sem er rétt að nefna eru þemun í Ender’s Game. Bókin er vissulega skemmtileg og auðlesin en ef maður fer að rýni í textann er hægt að túlka hann á neikvæðan hátt. Ender fremur fleiri en eitt morð/manndráp sem reynt er að réttlæta, jafnvel þó að fórnarlömbin séu börn. Hefnd, ofbeldi og þjóðarmorð eru allt hlutir sem börn þurfa að takast á við í bókinni og fullorðna fólkið réttlætir það því hættan af geimverunum er svo mikil.

Ender’s Game er sérstök bók sem erfitt er að mæla með sökum Card en jafnframt er hún stólpi í sögu vísindaskáldsagna.